به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «دیار رومشکان»، به تغییر ذائقه کودکان و نوجوانان و گرایش آنان به مصرف فستفودها، رابطه نسل جدید با غذای خانگی را به موضوعی قابل‌تأمل برای خانواده‌ها تبدیل کرده است.
غذا فقط چیزی برای سیرشدن نیست؛ بخشی از زندگی روزمره، فرهنگ خانواده و خاطرات دوران کودکی است. بسیاری از عادت‌هایی که افراد در بزرگسالی دارند، از همان سال‌های کودکی و از سر سفره‌خانه‌ها شکل می‌گیرد.
اما امروز با توجه افزایش انواع‌واقسام مراکز عرضه غذای آماده به‌ویژه فستفودها، شاهد تغییراتی محسوس در ذائقه افراد به‌خصوص نسل جدید هستیم. کودکان و نوجوانان امروز در انتخاب غذاها و خوراکی‌ها به‌مراتب با انتخاب‌های بسیار بیشتری نسبت به گذشته روبه‌رو هستند؛ از انواع غذاهای آماده و فست‌فود گرفته تا خوراکی‌هایی که از طریق فضای مجازی، تبلیغات و یا ارتباط با دوستان، با آنها آشنا می‌شوند.
در این میان، گاهی یک اتفاق ساده در خانه توجه والدین را جلب می‌کند؛ غذایی که با کلی زحمت و هزینه مالی زیاد آماده شده، مورد استقبال قرار نمی‌گیرد، اما نام یک پیتزا، برگر یا ساندویچ می‌تواند نظر کودک را تغییر دهد. این اتفاق اگرچه ممکن است در نگاه اول یک ترجیح ساده غذایی به نظر برسد، اما پشت آن مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد که می‌تواند روی عادت‌های غذایی و سبک زندگی کودک اثر بگذارد.
از طرفی، خانواده‌ها نیز با شرایط متفاوتی نسبت به گذشته زندگی می‌کنند. مشغله بیشتر، تغییر برنامه روزانه، دسترسی آسان به غذاهای آماده و تغییر شیوه تفریحات و دورهمی‌ها، بخشی از واقعیت زندگی امروز است. در کنار همه اینها، کودک‌ونوجوان نیز مانند هر نسل دیگری سلیقه و انتخاب‌های خاص خود را دارد و طبیعی است که بخواهد در انتخاب غذای خود نیز نقش داشته باشد.
با این حال، پرسش اصلی اینجاست که چرا بعضی کودکان و نوجوانان غذای بیرون را جذاب‌تر از غذای خانه می‌دانند؟ آیا مسئله فقط طعم و شکل غذاها است یا عوامل دیگری هم در این انتخاب دخالت دارند؟ نقش خانواده، دوستان، فضای مجازی و سبک زندگی در این تغییر ذائقه چیست؟
این گزارش تلاش می‌کند بدون تقلیل موضوع به خوب یا بد بودن فست‌فود، از چند زاویه به این تغییر نگاه کند و روایت‌های متفاوتی از یک کارشناس تغذیه، روان‌شناس، مادر و نوجوان را کنار هم قرار دهد؛ روایت‌هایی که می‌تواند تصویر روشن‌تری از فاصله‌گرفتن بخشی از کودکان و نوجوانان از غذای سفره‌خانه را نشان دهد.
وقتی با دوستانم هستم، فست‌فود بیشتر می‌چسبد
یک نوجوان رومشکانی درباره علاقه خود به فست‌فود می‌گوید: من بعضی غذاهای خانه را خیلی دوست دارم، ولی اگر بخواهم انتخاب کنم، معمولاً پیتزا، برگر یا سیب‌زمینی را انتخاب می‌کنم. به نظرم طعم و شکل این غذاها جذاب‌تر است و می‌توانیم چیزهای مختلفی را انتخاب کنیم.
وی ادامه می‌دهد: وقتی با دوستانم بیرون می‌رویم، بیشتر مواقع فست‌فود انتخاب می‌کنیم. آنجا فقط غذا نمی‌خوریم؛ با هم حرف می‌زنیم و وقت می‌گذرانیم. برای همین خود رفتن به فست‌فود هم برایمان جذاب است.
این نوجوان با اشاره به تأثیرات فضای مجازی در این زمینه، بیان می‌کند: بعضی وقت‌ها یک غذا را در اینستاگرام یا در دیگر پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌بینم و دلم می‌خواهد امتحانش کنم. وقتی ظاهر غذا خوب باشد یا کسی طرز درست‌کردنش را نشان بدهد، آدم بیشتر کنجکاو می‌شود.
وی درباره غذای خانه نیز عنوان می‌کند: این‌طور نیست که غذای خانه را دوست نداشته باشم. مثلاً بعضی غذاها را خیلی دوست دارم، اما اگر چند روز پشت‌سرهم یک غذا باشد، دوست دارم چیز دیگری بخورم. به نظرم تنوع غذا مهم است.
این نوجوان اضافه می‌کند: اگر والدین و به‌ویژه مادران از ما هم درباره نوع غذای خانه نظر بپرسند، فکر می‌کنم بیشتر استقبال می‌کنیم. مثلاً وقتی از من می‌پرسند امشب چه غذایی درست کنیم، اگر بین چند غذا حق انتخاب داشته باشم، راحت‌تر انتخاب می‌کنم و این انتخاب سبب می‌شود که هم میل بیشتری به خوردن آن غذا داشته باشم و هم سبب افزایش علاقه‌ام به غذاهای خانه می‌شود که در انتخابشان نقش دارم.
وی متذکر می‌شود: فکر نمی‌کنم نوجوان‌ها بخواهند همیشه فست‌فود بخورند. بیشتر دوست داریم گاهی غذای مورد علاقه‌مان را بخوریم و خودمان هم در انتخاب غذا نظر داشته باشیم. اگر غذای خانه متنوع باشد، به نظرم خیلی وقت‌ها همان را هم ترجیح می‌دهیم.
وقتی فست‌فود در ذهن کودک جذاب‌تر از غذای خانه می‌شود
یکی از مادران رومشکانی درباره تجربه خود از تغییر ذائقه فرزندانش می‌گوید: مدتی است که بیشتر متوجه شده‌ام که بچه‌هایم به فست‌فود علاقه پیدا کرده‌اند. بعضی وقت‌ها برایشان غذا درست می‌کنم، اما وقتی می‌پرسم چه چیزی دوست دارند بخورند، سریع سراغ پیتزا، برگر یا ساندویچ می‌روند.
وی ادامه می‌دهد: گاهی پیش‌آمده غذایی که دوست دارند درست کرده‌ام، اما گفته‌اند فست‌فود می‌خواهیم. اول فکر می‌کردم فقط به‌خاطر مزه غذاست، ولی بعد دیدم وقتی دوستانشان درباره فست‌فود صحبت می‌کنند یا غذایی را در فضای مجازی می‌بینند، بیشتر به خوردنش علاقه نشان می‌دهند.
این مادر عنوان می‌کند: البته خود خانواده هم بی‌تأثیر نیست. وقتی پدر و مادر به دلیل مشغله یا خستگی چند بار غذای آماده سفارش می‌دهند، بچه هم به این سبک عادت می‌کند. خود من هم گاهی به‌خاطر کمبود وقت ترجیح داده‌ام که از رستوران و بیرون، غذا سفارش بدهم و فکر می‌کنم همین موضوع روی بچه‌ها هم اثر گذاشته است.
وی با ذکر راهکار خود برای حل این مسئله، توضیح می‌دهد: من سعی کرده‌ام به‌جای اینکه یکباره فست‌فود را ممنوع کنم، تعداد دفعاتش را کمتر کنم. از بچه‌ها هم می‌پرسم چه غذایی دوست دارند و گاهی در انتخاب یا آماده‌کردن غذا از آنها کمک می‌گیرم. وقتی خودشان در انتخاب و درست‌کردن غذا نقش دارند، معمولاً علاقه بیشتری به خوردنش نیز نشان می‌دهند.
این مادر با اشاره به شرایط اقتصادی خانواده‌ها یادآور می‌شود: فقط بحث سلامتی نیست؛ هزینه فست‌فود هم برای خانواده مهم است. اگر قرار باشد چند بار در هفته غذای بیرون بخریم، هزینه زیادی می‌شود. به نظرم بهتر است بچه‌ها از همان ابتدا یاد بگیرند که غذای خانه هم می‌تواند متنوع و خوشمزه باشد.
وی عنوان می‌کند: من فکر می‌کنم نباید سر سفره با بچه‌ها دعوا کنیم که حتماً این غذا را بخورند. بهتر است دلیل علاقه‌شان به غذای بیرون را بفهمیم و خودمان هم تلاش کنیم غذای خانه را باسلیقه آنها هماهنگ‌تر کنیم. گاهی فقط کمی تنوع یا تغییر در شکل غذا باعث می‌شود بچه دوباره به غذای خانه علاقه نشان دهد.
وقتی کودک برای غذای خانه می‌گوید نمی‌خورم، اما با شنیدن پیشنهاد پیتزا یا برگر نظرش عوض می‌شود، پشت این انتخاب همیشه فقط مسئله طعم غذا نیست؛ گاهی تجربه، هیجان، دوستان، فضای مجازی و حتی رفتار والدین در شکل‌گیری این علاقه نقش دارند.
نقش فضای مجازی در شکل‌گیری علاقه غذایی
احسان حسن‌پور، دکتری روانشناسی تربیتی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی دیار رومشکان با اشاره به گرایش کودکان و نوجوانان به فست‌فود اظهار داشت: اگر کودکی غذای خانه را پس می‌زند اما برای خوردن فست‌فود اصرار می‌کند، نباید بلافاصله این رفتار را لجبازی یا بدغذایی بدانیم؛ مهم این است که ببینیم چه چیزی در فست‌فود برای کودک جذاب شده است.
وی افزود: کودک ممکن است به غذایی علاقه‌مند شود که ظاهر متفاوت، رنگ‌های جذاب، بسته‌بندی یا شکل سرو آن برایش هیجان‌انگیز باشد. برای مثال، ممکن است همان مرغی را که در خانه کمتر می‌خورد، وقتی به شکل سوخاری یا همراه با سیب‌زمینی و سس در یک بسته‌بندی متفاوت می‌بیند، باعلاقه بیشتری انتخاب کند. بنابراین گاهی تفاوت در تجربه غذاخوردن است، نه صرفاً خود ماده غذایی.
حسن‌پور با اشاره به نقش فضای مجازی در شکل‌گیری این علاقه می‌افزاید: کودکان و نوجوانان امروز قبل از اینکه بسیاری از غذاها را امتحان کنند، بارها تصویر آنها را در فضای مجازی می‌بینند. ویدئوهای تهیه غذا، تصاویر پیتزا و برگر یا محتوایی که خوردن یک غذای خاص را جذاب نشان می‌دهد، می‌تواند در ذهن کودک میل به تجربه آن غذا ایجاد کند. در چنین شرایطی طبیعی است که غذای ساده‌ای که هر روز روی سفره‌خانه دیده می‌شود، از نظر هیجانی تازگی کمتری داشته باشد.
این روان‌شناس تربیتی ادامه می‌دهد: در سنین بالاتر، دوستان نیز نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند. برای یک نوجوان، رفتن به فست‌فود ممکن است بخشی از دورهمی با دوستان باشد. در این حالت، انتخاب غذا فقط به گرسنگی مربوط نیست؛ نوجوان می‌خواهد در یک تجربه جمعی حضور داشته باشد و همین موضوع می‌تواند علاقه او به این نوع غذاها را بیشتر کند.
وی با تأکید بر نقش والدین بیان می‌کند: رفتار پدر و مادر نیز به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به کودک پیام می‌دهد. اگر در خانه مرتب درباره نداشتن وقت برای پخت‌وپز صحبت شود و غذای آماده به انتخاب همیشگی خانواده تبدیل شود، نمی‌توان انتظار داشت کودک رفتار متفاوتی داشته باشد. کودک بیش از آنکه از توصیه‌های مستقیم والدین یاد بگیرد، رفتار روزمره آنها را مشاهده و تکرار می‌کند.
حسن‌پور درباره تبدیل فست‌فود به ابزار تشویق نیز عنوان می‌کند: گاهی خانواده برای خوشحال کردن کودک، بعد از موفقیت در مدرسه یا انجام کاری که از او خواسته‌اند، وعده فست‌فود می‌دهد. اگر این اتفاق مرتب تکرار شود، ممکن است کودک در ذهن خود میان فست‌فود و پاداش، تفریح و خوشحالی ارتباط برقرار کند. در نتیجه، غذای خانه در مقایسه با آن تجربه هیجان کمتری برای او خواهد داشت.
این دکتری روانشناسی تربیتی درباره واکنش والدین به امتناع کودک از غذای خانه، تصریح می‌کند: یکی از اشتباهات رایج این است که زمان غذاخوردن به میدان بحث تبدیل شود؛ کودک می‌گوید غذا نمی‌خورم، والدین اصرار می‌کنند، بعد تهدید یا مقایسه شروع می‌شود و در نهایت کودک با ناراحتی از سر سفره بلند می‌شود. تکرار این وضعیت می‌تواند خودِ زمان غذاخوردن را به یک تجربه منفی تبدیل کند و مقاومت کودک را بیشتر کند.
وی اضافه می‌کند: اگر مادری بگوید فرزندم غذای خانه نمی‌خورد و فقط فست‌فود می‌خواهد، بهتر است قبل از ممنوعیت و دعوا، چند سؤال ساده از خود بپرسد؛ کودک دقیقاً چه چیزی را در فست‌فود دوست دارد؟ طعم، ظاهر، تنوع، خوردن همراه دوستان یا توجهی که هنگام خرید آن دریافت می‌کند؟ پیداکردن پاسخ این سؤال می‌تواند مسیر برخورد با مسئله را تغییر دهد.
حسن‌پور پیشنهاد می‌کند: خانواده می‌تواند بخشی از انتخاب غذا را به کودک واگذار کند، از او درباره غذای موردعلاقه‌اش نظر بخواهد یا در آماده‌سازی غذا مشارکتش دهد. حتی تغییر ساده در نحوه سرو یک غذای خانگی می‌تواند برای کودک تجربه متفاوتی ایجاد کند. هدف این نیست که سفره‌خانه را شبیه فست‌فود کنیم، بلکه باید کاری کنیم کودک در خانه نیز احساس مشارکت و تنوع داشته باشد.
این دکتری روانشناسی تربیتی در پایان تأکید می‌کند: تغییر این رفتار یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. ممکن است کودک چند بار غذای خانگی را نپذیرد، اما این به معنای شکست خانواده نیست. اگر والدین بدون درگیری، با صبر و استمرار، فرصت تجربه غذاهای مختلف را فراهم کنند و درعین‌حال فست‌فود را از یک جایزه ویژه به یک انتخاب معمولی تبدیل کنند، به‌تدریج می‌توان انتظار تغییر در رفتار غذایی کودک داشت.
وقتی بچه‌ها غذای خانه را پس می‌زنند
سجاد بابایی، کارشناس تغذیه در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی دیار رومشکان با اشاره به علاقه بیشتر کودکان و نوجوانان به فست‌فود می‌گوید: امروزه در بسیاری از خانواده‌ها دیده می‌شود که کودک غذای خانه را نمی‌خورد، اما اگر صحبت از پیتزا، همبرگر یا سیب‌زمینی‌سرخ‌کرده باشد، باعلاقه بیشتری آن را انتخاب می‌کند. این علاقه دلایل مختلفی دارد و فقط به خوش‌طعم بودن فست‌فود محدود نمی‌شود.
وی می‌افزاید: ظاهر غذا، تنوع، طعم و شیوه‌ای که فستفودها عرضه می‌شوند برای کودکان جذاب است. در کنار این موارد، تبلیغات، فضای مجازی، دوستان و حتی عادت‌های غذایی خانواده نیز می‌تواند روی انتخاب کودک اثر بگذارد. وقتی کودک از سن پایین مرتب این غذاها را مصرف کند، کم‌کم به طعم آنها عادت می‌کند و ممکن است غذاهای ساده خانگی برایش جذابیت کمتری داشته باشد.
این کارشناس تغذیه ضمن یادآوری اهمیت تغذیه در دوران رشد عنوان می‌کند: کودک برای رشد به یک غذای کامل و متنوع نیاز دارد. میوه، سبزی، لبنیات، غلات و مواد غذایی دارای پروتئین باید در برنامه غذایی او وجود داشته باشد. اگر فست‌فود زیاد مصرف شود و جای غذاهای خانگی را بگیرد، ممکن است بدن کودک همه مواد موردنیاز خود را دریافت نکند.
بابایی ادامه می‌دهد: یکی از مشکلات مصرف زیاد فست‌فود، دریافت بالای نمک، چربی و کالری است که می‌تواند در طول زمان زمینه اضافه‌وزن و چاقی را بیشتر کند. البته مسئله فقط وزن کودک نیست؛ مهم این است که کودک از همان سال‌های ابتدایی زندگی، عادت غذایی مناسبی پیدا کند.
وی همچنین درباره میزان و مقدار مصرف فست‌فود برای کودکان عنوان می‌کند: نمی‌توان برای همه کودکان یک مقدار مشخص تعیین کرد، چون شرایط جسمی و میزان فعالیت آنها با هم فرق دارد. اما اصل مهم این است که فست‌فود نباید به غذای همیشگی کودک تبدیل شود و بهتر است مصرف آن محدود و گاه‌به‌گاه باشد.
این کارشناس تغذیه با تأکید بر اینکه خانواده نقش مهمی در این زمینه دارد، بیان می‌کند: اگر کودکی به فست‌فود علاقه زیادی پیدا کرده است، بهتر است خانواده یکباره آن را ممنوع نکند. می‌توان به‌تدریج مصرف آن را کمتر کرد و در مقابل، غذاهای خانگی را متنوع‌تر و جذاب‌تر تهیه کرد. حتی گاهی شکل غذا می‌تواند برای کودک مهم باشد؛ همان غذایی که کودک در بشقاب معمولی نمی‌خورد، ممکن است اگر با ظاهر متفاوتی آماده شود، برایش جذاب باشد.
بابایی می‌گوید: والدین همچنین می‌توانند کودک را در انتخاب و آماده‌کردن غذا شریک کنند. وقتی بچه در درست‌کردن یک غذا نقش داشته باشد، معمولاً علاقه بیشتری برای امتحان‌کردن آن نشان می‌دهد. از طرف دیگر، بهتر است والدین خودشان هم الگوی مناسبی برای فرزندشان باشند و با عدم مصرف فست‌فود و غذاهای آماده، کاری کنند که مصرف این غذاها و خوراکی‌ها در خانواده به یک عادت تبدیل نشود.
وی همچنین با اشاره به نقش فضای مجازی و تبلیغات رسانه‌‌های دراین‌خصوص، یادآور می‌شود: کودکان امروز بیشتر از گذشته با تصاویر غذاهای مختلف روبه‌رو هستند و ممکن است با دیدن یک غذای جذاب در فضای مجازی، آن را از والدین خود بخواهند. بنابراین خانواده باید در کنار محدودکردن این نوع غذاها، درباره انتخاب درست و تغذیه سالم نیز با کودک صحبت کند.
این کارشناس تغذیه تصریح می‌کند: قرار نیست کودک هیچ‌وقت فست‌فود نخورد؛ مهم این است که غذای آماده جای غذای اصلی و سالم را نگیرد. اگر از کودکی تنوع غذایی را به فرزندمان آموزش دهیم و غذای خانگی را باسلیقه و تنوع بیشتری آماده کنیم، می‌توانیم به‌مرور ذائقه او را به سمت انتخاب‌های سالم‌تر ببریم.
انتهای خبر/
