به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی دیار رومشکان، فضای مجازی امروز به بخشی جداییناپذیر از زندگی ما تبدیل شده است. نوجوانان، بیش از هر گروه دیگری، ساعات زیادی از روز را در شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و بسترهای اینترنتی سپری میکنند. این فضا، در کنار فرصتهای ارزشمند آموزشی، فرهنگی و ارتباطی، چالشهایی نیز به همراه دارد که نمیتوان از کنار آنها به سادگی عبور کرد.
فضای مجازی ذاتاً نه خوب است و نه بد؛ آنچه اهمیت دارد، شیوه استفاده از آن است. نوجوانی، دوره شکلگیری شخصیت، باورها و سبک زندگی است. طبیعی است که هر محتوایی که در این دوران دیده یا دنبال شود، میتواند بر نوع نگاه، تصمیمها و حتی آینده افراد اثر بگذارد. به همین دلیل، آگاهیبخشی و آموزش سواد رسانهای باید همپای گسترش فناوری مورد توجه قرار گیرد.
امروز بخش قابل توجهی از محتوای منتشرشده در فضای مجازی با هدف جذب مخاطب تولید میشود، نه لزوماً با هدف آگاهیبخشی. انتشار اخبار نادرست، شایعات، تبلیغ سبک زندگی غیرواقعی، ترویج الگوهای نادرست رفتاری و ایجاد مقایسههای آسیبزا، از جمله موضوعاتی است که ذهن نوجوانان را تحت تأثیر قرار میدهد. اگر قدرت تحلیل و تفکر انتقادی در میان نسل جوان تقویت نشود، تشخیص حقیقت از اطلاعات نادرست دشوار خواهد شد.
در مقابل، فضای مجازی ظرفیتهای ارزشمندی نیز در اختیار نوجوانان قرار داده است. دسترسی به منابع آموزشی، یادگیری مهارتهای جدید، تولید محتوای مفید، کسب تجربه، ارتباط با افراد متخصص و شکوفایی استعدادها، بخشی از فرصتهایی است که این فضا فراهم کرده است. بنابراین، هدف نباید دور کردن نوجوانان از فضای مجازی باشد، بلکه باید آنان را برای استفاده صحیح، مسئولانه و هدفمند از این ظرفیت آماده کنیم.
خانوادهها در این مسیر نقش بسیار مهمی دارند. نظارت آگاهانه، گفتگوی صمیمی، آموزش مهارتهای تشخیص محتوای معتبر و ایجاد اعتماد میان والدین و فرزندان، بسیار مؤثرتر از محدودیتهای بدون گفتوگو خواهد بود. نوجوانی که بتواند دغدغهها، پرسشها و تجربههای خود را با خانواده در میان بگذارد، کمتر در معرض آسیبهای فضای مجازی قرار میگیرد.
مدرسه، رسانهها و نهادهای فرهنگی نیز در ارتقای سواد رسانهای مسئولیت دارند. آموزش باید از حفظ کردن مطالب فراتر برود و نوجوانان را با مهارتهایی مانند تحلیل محتوا، تشخیص اخبار جعلی، حفظ حریم خصوصی، رعایت اخلاق در فضای مجازی و مدیریت زمان آشنا کند. این مهارتها، از نیازهای اساسی زندگی در دنیای امروز هستند.
فضای مجازی، آینده نوجوانان را تعیین نمیکند؛ این شیوه استفاده از آن است که مسیر آینده را میسازد. اگر نسل جوان بیاموزد که پیش از باور کردن هر خبر، آن را بررسی کند، برای زمان خود برنامه داشته باشد، از مقایسههای بیدلیل دوری کند و از این فضا برای یادگیری و رشد استفاده کند، فضای مجازی به سکوی پیشرفت او تبدیل خواهد شد، نه مانعی در مسیر موفقیت.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، به ارتقای سواد رسانهای نیاز داریم. سرمایهگذاری بر آگاهی نوجوانان، در حقیقت سرمایهگذاری برای آینده جامعه است. هر اندازه قدرت تحلیل، تفکر و انتخاب آگاهانه در میان نسل جوان تقویت شود، جامعه نیز در برابر شایعات، جنگ شناختی، آسیبهای فرهنگی و موجهای مقطعی فضای مجازی، هوشمندانهتر و مسئولانهتر عمل خواهد کرد.
