زینب شکری فعال فضای مجازی نوشت: امروز تلفن همراه فقط وسیله تماس گرفتن نیست. برای بسیاری از ما، تلفن همراه تبدیل به روزنامه، تلویزیون، دوربین، دفتر خاطرات و حتی محل گفتگو با دوستان شده است. کافی است صبح چشممان را باز کنیم تا قبل از اینکه از تخت بیرون بیاییم، دهها پیام، تصویر، فیلم و خبر را ببینیم. اما یک سؤال مهم وجود دارد: چند درصد از چیزهایی که میبینیم واقعاً درست هستند؟
فضای مجازی به ما امکان داده هرکدام از ما تولیدکننده محتوا باشیم. این اتفاق خوبی است، اما همراه خودش مسئولیت هم آورده است. وقتی یک خبر را برای چند نفر ارسال میکنیم، در واقع بخشی از زنجیره انتشار آن خبر شدهایم.
گاهی یک جمله ساده مثل شنیدم فلان اتفاق افتاده در یک گروه منتشر میشود و چند دقیقه بعد به شکل یک خبر قطعی دستبهدست میشود. مشکل اینجاست که اصلاح یک خبر نادرست معمولاً به اندازه انتشار آن سریع نیست.
یکی از عادتهایی که باید در فضای مجازی یاد بگیریم، مکث کردن است. لازم نیست هر چیزی که هیجانانگیز است، بلافاصله منتشر شود. اگر یک خبر باعث تعجب، عصبانیت یا ترس ما شد، دقیقاً همان زمان باید بیشتر دقت کنیم.
از خودمان بپرسیم منبع این خبر کجاست؟ آیا رسانه معتبر دیگری هم آن را منتشر کرده؟ تاریخ فیلم یا عکس مشخص است؟ آیا متن منتشرشده واقعاً مربوط به همان تصویر است؟ این چند سؤال ساده میتواند جلوی بسیاری از سوءتفاهمها را بگیرد.
مسئله دیگری که باید درباره آن صحبت کنیم، انتشار تصاویر و اطلاعات شخصی دیگران است. گاهی فردی از یک حادثه فیلم میگیرد و بدون توجه به شرایط افراد حاضر، آن را منتشر میکند. شاید قصدش اطلاعرسانی باشد، اما باید از خودمان بپرسیم آیا انتشار این تصویر به کسی آسیب نمیزند؟ فضای مجازی هم مثل فضای واقعی، نیازمند اخلاق است. ما در دنیای واقعی اگر درباره یک فرد مطمئن نباشیم، شاید حاضر نباشیم در جمع بزرگی درباره او حرف بزنیم. اما در فضای مجازی گاهی همان حرف را برای صدها نفر منتشر میکنیم، فقط چون پشت صفحه تلفن همراه نشستهایم. باید یاد بگیریم که صفحه نمایش، مسئولیت ما را کم نمیکند.
از طرف دیگر، فضای مجازی فقط تهدید نیست. فرصتهای زیادی هم در اختیار ما قرار داده است. یک نوجوان میتواند مهارتی را از یک صفحه آموزشی یاد بگیرد. یک کسبوکار کوچک میتواند مشتری پیدا کند. یک هنرمند میتواند کارش را معرفی کند و یک شهروند میتواند مسئلهای را که سالها دیده نشده، به گوش مسئولان برساند.
مسئله این نیست که فضای مجازی خوب است یا بد؛ مهم این است که ما چگونه از آن استفاده میکنیم. به نظرم باید از مصرفکننده محتوا به کاربر مسئول تبدیل شویم. یعنی قبل از لایک، بازنشر و نظر دادن، کمی فکر کنیم. گاهی بهترین کار در فضای مجازی، منتشر نکردن یک محتواست.
اگر هرکدام از ما فقط قبل از بازنشر یک خبر چند ثانیه مکث کنیم، بخشی از شایعات اصلاً فرصت انتشار پیدا نمیکنند. اگر قبل از نوشتن یک نظر تند، فکر کنیم که آیا در دنیای واقعی هم همین جمله را رو در رو به طرف مقابل میگوییم، بسیاری از درگیریها شکل نمیگیرد.
فضای مجازی بخشی از زندگی واقعی ما شده است؛ بنابراین همانقدر که در زندگی واقعی مراقب رفتار و حرفمان هستیم، باید در فضای مجازی هم مسئولانه رفتار کنیم. گاهی یک کلیک ساده است، اما پشت همان کلیک، یک مسئولیت واقعی وجود دارد.
