به گزارش پایگاه خبری تحلیلی دیار رومشکان، استفاده از دخانیات در میان نوجوانان یکی از دغدغههای مهم جوامع امروزی است. سیگار، قلیان و در سالهای اخیر انواع سیگارهای الکترونیکی و ویپها، بیش از گذشته در دسترس نوجوانان قرار گرفتهاند و گاهی با ظاهری فریبنده و تبلیغاتی جذاب به عنوان ابزاری برای سرگرمی یا نشان دادن استقلال معرفی میشوند. در چنین شرایطی، نقش خانواده در پیشگیری از این آسیب بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند.
بسیاری از نوجوانان نخستین تجربه مصرف دخانیات را نه از روی نیاز، بلکه از روی کنجکاوی آغاز میکنند. گاهی فشار گروه همسالان، میل به پذیرفته شدن در جمع دوستان یا تلاش برای متفاوت دیده شدن، آنان را به سمت مصرف دخانیات سوق میدهد. اما تحقیقات و تجربههای اجتماعی نشان داده است نوجوانانی که ارتباط عاطفی قویتری با خانواده خود دارند، کمتر در معرض این خطر قرار میگیرند.
نخستین و مهمترین وظیفه خانواده، ایجاد رابطهای صمیمی و مبتنی بر اعتماد با فرزندان است. نوجوانی دورهای است که افراد بیش از هر زمان دیگری به شنیده شدن نیاز دارند. زمانی که فرزند بتواند بدون ترس از سرزنش یا تنبیه با والدین خود صحبت کند، بسیاری از مشکلات و دغدغههایش را در محیط خانواده مطرح خواهد کرد. در چنین فضایی احتمال پنهانکاری و گرایش به رفتارهای پرخطر کاهش مییابد.
موضوع مهم دیگر، الگو بودن والدین است. نمیتوان از نوجوان انتظار داشت از دخانیات دوری کند، در حالی که مصرف سیگار یا قلیان در محیط خانه رفتاری عادی تلقی شود. فرزندان بیش از آنکه به توصیهها گوش دهند، رفتارها را مشاهده و تقلید میکنند. والدینی که خود از مصرف دخانیات پرهیز میکنند، در عمل مؤثرترین پیام را به فرزندان منتقل میکنند.
آگاهیبخشی نیز نقش مهمی در پیشگیری دارد. برخی نوجوانان تصور میکنند مصرف تفننی سیگار یا ویپ خطری برای سلامت آنان ندارد، در حالی که همین تجربههای به ظاهر ساده میتواند زمینه وابستگی در سالهای بعد را فراهم کند. خانوادهها باید با زبانی ساده، منطقی و به دور از اغراق، درباره آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی دخانیات با فرزندان خود گفتوگو کنند.
پر کردن اوقات فراغت نوجوانان نیز از عوامل تأثیرگذار است. نوجوانی که در فعالیتهای ورزشی، فرهنگی، هنری یا اجتماعی حضور فعال دارد، کمتر به سمت رفتارهای پرخطر کشیده میشود. خانوادهها میتوانند با حمایت از استعدادها و علایق فرزندان، زمینه رشد و نشاط آنان را فراهم کنند. ورزش، مطالعه، مهارتآموزی و حضور در فعالیتهای گروهی سالم، فرصت کمتری برای گرایش به دخانیات باقی میگذارد.
همچنین نظارت آگاهانه والدین بر دوستان و محیطهای رفتوآمد فرزندان اهمیت زیادی دارد. این نظارت نباید به کنترل افراطی یا محدودیتهای غیرمنطقی تبدیل شود، بلکه هدف آن شناخت بهتر محیط پیرامون نوجوان و کمک به انتخابهای درست است. بسیاری از رفتارهای پرخطر در جمعهایی شکل میگیرد که نظارت و آگاهی کافی نسبت به آنها وجود ندارد.
نکته مهم دیگر، تقویت اعتمادبهنفس در نوجوانان است. افرادی که توانایی «نه گفتن» را آموختهاند و از اعتمادبهنفس کافی برخوردارند، کمتر تحت تأثیر فشار همسالان قرار میگیرند. خانواده میتواند با تشویق، احترام به شخصیت فرزند و واگذاری مسئولیتهای متناسب با سن او، این ویژگی را تقویت کند.
در نهایت باید پذیرفت که پیشگیری از گرایش نوجوانان به دخانیات تنها با هشدار و توصیه امکانپذیر نیست. آنچه بیش از هر عامل دیگری اثرگذار است، محیطی سالم، صمیمی و حمایتگر در خانواده است. خانهای که در آن گفتگو، اعتماد، محبت و الگوی رفتاری مناسب وجود داشته باشد، میتواند نخستین و مؤثرترین سد در برابر آسیبهای اجتماعی از جمله مصرف دخانیات باشد. خانوادهها اگر نقش خود را به درستی ایفا کنند، نه تنها از گرایش فرزندان به دخانیات جلوگیری خواهند کرد، بلکه نسلی سالمتر، آگاهتر و مسئولیتپذیرتر برای آینده جامعه تربیت خواهند کرد.
