به گزارش دیار رومشکان، زمان کاشت در کشاورزی دیم، بهویژه در کشت غلاتی مانند گندم و جو، یکی از حیاتیترین عوامل موفقیت در تولید محصول است. در کشاورزی دیم که عمدتاً به بارندگی طبیعی وابسته است، زمان کاشت تأثیر مستقیمی بر رشد گیاه، کیفیت محصول و در نهایت میزان برداشت دارد. این مسئله در مناطق نیمهخشک و خشک، که بارندگی محدود و پراکندگی آن نامنظم است، اهمیت دوچندانی پیدا میکند. کشاورزان باید با درک دقیق از شرایط اقلیمی منطقه خود، بهترین بازه زمانی را برای کاشت انتخاب کنند تا گیاهان بتوانند از رطوبت خاک و نزولات جوی حداکثر استفاده را ببرند.
در غلات دیم، زمان کاشت معمولاً بر اساس آغاز فصل بارندگی تعیین میشود. اگر کاشت پیش از شروع بارشها انجام شود، بذرها به دلیل کمبود رطوبت قادر به جوانهزنی نخواهند بود و ممکن است دچار خشکیدگی شوند. از سوی دیگر، اگر کاشت با تأخیر انجام شود، گیاه فرصت کافی برای رشد در زمان مناسب را از دست میدهد و به دورههای خشکی پایان فصل برخورد میکند که این مسئله میتواند رشد دانهها را مختل کرده و عملکرد نهایی را بهشدت کاهش دهد. بنابراین، تعیین زمان مناسب کاشت به تعادلی دقیق میان نیازهای گیاه و شرایط محیطی نیاز دارد.
زمان کاشت غلات دیم معمولاً در اوایل پاییز، زمانی که اولین بارشهای مؤثر رخ میدهد، برنامهریزی میشود. بارشهای اولیه خاک را مرطوب میکند و شرایط مناسب برای جوانهزنی بذرها فراهم میشود. در این زمان، دمای خاک نیز برای جوانهزنی مناسب است. اگر دمای خاک بیش از حد پایین باشد، جوانهزنی کند شده و گیاه در مراحل ابتدایی رشد با مشکل مواجه میشود. بنابراین، انتخاب زمان کاشت علاوه بر توجه به بارندگی، به دمای خاک و هوا نیز وابسته است.
کاشت بهموقع غلات دیم نهتنها بر مراحل اولیه رشد تأثیر میگذارد، بلکه روندهای بعدی رشد مانند پنجهزنی، خوشهدهی و پر شدن دانهها نیز به این عامل مرتبط هستند. اگر گیاه در زمان مناسب رشد کند، میتواند از بارشهای زمستانه و بهاره بهخوبی بهرهمند شود و در نتیجه خوشههایی با دانههای سالم و پربار تولید کند. اما اگر کاشت با تأخیر انجام شود، گیاه وارد مراحل حساس رشد خود در زمانی میشود که بارندگی کاهش یافته یا قطع شده است.
یکی دیگر از عواملی که زمان کاشت را در غلات دیم حساستر میکند، خطر بروز سرمازدگی است. در مناطق سردسیر، اگر کاشت بسیار زود انجام شود، گیاهان ممکن است در مرحله حساس جوانهزنی یا رشد اولیه با سرمای شدید مواجه شوند که این امر میتواند آسیب جدی به محصول وارد کند. از سوی دیگر، تأخیر در کاشت میتواند باعث شود که گیاه نتواند از رطوبت کافی استفاده کند و دوره رشد کوتاهتر شود.
تجربه کشاورزان در تعیین زمان کاشت غلات دیم بسیار مؤثر است. آنها با شناخت دقیق الگوی بارندگی منطقه خود و استفاده از دانش بومی، بهترین زمان را برای کاشت انتخاب میکنند. با این حال، تغییرات اقلیمی و نوسانات غیرمنتظره در بارندگیها، این فرآیند را پیچیدهتر کرده است. به همین دلیل، استفاده از اطلاعات هواشناسی دقیق و مشاوره با کارشناسان کشاورزی میتواند به کشاورزان کمک کند تا زمان کاشت خود را بهدرستی تنظیم کنند.
در نهایت، زمان کاشت غلات دیم نهتنها بر عملکرد مزرعه تأثیر میگذارد، بلکه هزینههای کشاورزی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. کاشت بهموقع و موفق باعث میشود که کشاورز از منابع خود، بهویژه آب و خاک، به بهترین شکل استفاده کند و محصولی باکیفیت و پربار برداشت کند. از این رو، توجه به زمان کاشت در غلات دیم، گامی اساسی برای بهبود بهرهوری و پایداری کشاورزی است.
استفاده از گاوآهن برگرداندار منسوخ شده است
مهندس داریوش جمشیدیانی آغاز فصل کاشت در غرب کشور را همزمان با اولین بارندگی موثر در فصل پاییز دانست و اظهار داشت: تأخیر در بارندگی مؤثر امسال، تاریخ کاشت را تا اوایل آذر به تعویق انداخت که امیدواریم با بارندگیهای مؤثر در اواخر آذرماه این تاخیر جبران شود.
وی بارندگی مؤثر را بارشی دانست که حداقل بین ۲۵_۳۰ میلیمتر بوده و بهصورت نرم و مداوم باشد و در این خصوص افزود: امیدواریم که شرایط آب و هوایی مناسب در طول سال، جبران تاخیر در تاریخ کاشت را بکند.
مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان رومشکان با اشاره به انجام مراحل کاشت، بیان کرد: طبق اصول کشاورزی نوین و ترویج آخرین یافتههای علمی باید حداقل سطح خراش یا عملیات کشاورزی جهت جلوگیری از تبخیر و بهم خوردن بافت خاک انجام شود.
جمشیدیانی ادامه داد: امروزه استفاده از گاوآهن برگرداندار منسوخ شده، لذا برای حفظ بقایای محصولات سال قبل و استفاده از ادوات مکانیزه کاشت برای حداقل بهمخوردگی بافت خاک با توجه به کاهش نزولات جوی و ضرورت استفاده بهینه از حداقل نزولات جوی و مقاومت محصولات در برابر تنشهای حرارتی، بیش از گذشته باید از ادوات مکانیزه برای کاشت اقدام شود.
وی اضافه کرد: در گذشته کشاورز را به آمادهسازی زمین با ادوات مختلف مانند گاوآهن برگرداندار، دیسک و … توصیه میکردند؛ ولی امروزه به دنبال کمترین عملیات خاکورزی در سطح زمینهای کشاورزی هستیم.
مدیریت جهاد کشاورزی رومشکان در خصوص میزان ادوات لازم برای فصل کاشت در سطح شهرستان، عنوان نمود: ادوات مکانیزه و کمخاکورزی که مناسب عملیات کاشت هستند به اندازه کافی در سطح شهرستان موجود میباشد و در صورت تقاضای کشاورزان، جهاد کشاورزی شهرستان آمادگی معرفی کشاورزان به بانکهای عامل جهت مساعدت در خرید این ادوات را دارد.
جمشیدیانی یادآور شد: ۹۰ درصد کشاورزان و بهرهوران سن بالایی دارند و در مقابل آموزههای ترویجی مقاومت کرده و تغییر باورهای این قشر کار سختی است لذا با برگزاری کلاسهای ترویجی و ارائه آخرین دادههای علمی در این زمینه در پهنههای کشاورزی توسط جهاد کشاورزی و مراکز ترویج شهرستان، در صدد انتقال این علم و این دستاورد به کشاورزان هستیم چرا که در هر جامعه در کنار کشاورزان دیرپذیر، کشاورزانی پیشرو هستند که از طریق این کشاورزان و مشاهده مزارع شاهد و الگو، و با مقایسه دو نوع عملکرد به کشاورزان دیرپذیر در صدد انتقال این یافتهها به آنها هستیم.
وی متذکر شد: افزایش هزینه تولید و فشردگی خاک از عوارض عملیات خاکورزی است و در نهایت به کاهش درآمد کشاورز منجر میشود. با استفاده از دستگاههای کارنده کشت مستقیم و کشت مکانیزه، میزان دخالت ادوات در سطح کاشت کمتر شده و کاهش هزینهها و جلوگیری از تبخیر و فشردگی لایههای خاک را نیز به دنبال دارد.
مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان تصریح کرد: متوسط تخریب خاک در دنیا ۲ تن است ولی این میزان در ایران ۱۵-۱۶ تن بوده و با توجه به اینکه زمین مادر است و هر سال به وسیله ساخت کارخانجات، جادهها و واحدهای صنعتی، زمینی که عامل تولید است کاهش یافته و در مقابل جمعیتی که نیاز به تغذیه دارند رو به افزایش هستند، لذا افزایش عملکرد در واحد سطح روشی مناسب برای تولید غذای مورد نیاز جمعیت رو به رشد و شاید بهترین و آخرین راهحل محسوب شود.
جمشیدیانی با بیان اینکه دشت رومشکان دارای ۱۹ هزار هکتار زمین دیم است، گفت: باید نصف این میزان زمین دیم به آیش و نصف آن به کشت گندم و جو اختصاص یابد؛ آیش زمینهای زراعی باعث تنفس خاک شده و جلوی طغیان علفهای هرز و آفاتی مثل سن گندم را گرفته و افزایش عملکرد را بهدنبال دارد؛ کاشت غلات(گندم و جو) در یک زمان(اواسط آبان تا اواسط آذر) و گیاه روغنی مثل کلزا به دلیل حساسیت به سرما یک تا دو ماه زودتر از کشت غلات است چرا که باید در مرحله سرما و یخبندان در دوره رشدی ۶-۸ برگی باشد. در این مرحله اختلاف دمای بالا و پایین نباید کمتر از ۱۴ درجه سانتیگراد باشد که این شرایط معمولا در اوایل شهریور تا ۱۵ مهر در دشت رومشکان محقق میشود ولی در حاشیه رودخانه سیمره تا اوایل آذر امکان کشت کلزا وجود دارد.
تهیه بستر مناسب برای زراعت دیم بسیار مهم است
زاهد بازوند کارشناس حوزه کشاورزی با اشاره به این موضوع که کشاورزی در شهرستان رومشکان ۹۰٪ به صورت دیمکاری و ۱۰٪ مابقی به صورت آبی میباشد، اظهار داشت: معمولاً تاریخ کاشت در محصولات زراعی شامل جو و گندم که کاشت غالب شهرستان رومشکان هستند در اواسط آبان شروع میشود، و البته تعیین کننده تاریخ کاشت را بارش بارانی تعیین میکند که به مقدار بیست میلیمتر به بالا باشد و در اصطلاح محلی به “پاییز پله” معروف هست. البته امسال به دلیل نبود بارش باران مناسب، فصل کاشت با حدود یک ماه تأخیر شروع شد.
وی افزود: علاوه بر این، تاریخ کاشت محصولات با توجه به نوع محصول و همچنین آبی یا دیم بودن آن، متفاوت است. محصولات کشاورزی معمولاً به دو صورت پاییزه و بهاره کشت میشوند که تاریخ کاشت محصول پاییزه با بهاره نیز فرق دارد، مثلاً نوع پاییزه حبوبات(عدس و نخود) در فصل پاییز همراه با غلات کشت میشود و نوع بهاره آن در بهمن و اسفند ماه کشت میشوند.
این کارشناس حوزه کشاورزی با تاکید به استراتژیک بودن محصول کلزا بیان کرد: با توجه به اینکه زمان کاشت کلزا در رشد و همچنین تولید بیشتر محصول آن، نقش مهم و اساسی دارد لذا باید در زمان معین خود کشت شود، به همین سبب در سطح شهرستان رومشکان(به استثنای منطقه رماوند) برای مقاوم بودن به سرما باید کشت آن در اواخر شهریور ماه آغاز و نهایت تا بیست مهر ماه انجام شود تا در زمان سرما و قبل از یخبندان به مرحله هشت برگی رسیده باشد و بتواند دوره سرما را بدون خسارت رد کند ولی در حاشیه رودخانه سیمره با توجه به اینکه منطقه گرمسیری است میتوان تاریخ کاشت را عقبتر برد.
بازوند تصریح نمود: متأسفانه طی سالها اخیر با توجه به عدم بارندگی به موقع در پاییز، تاریخ کاشت ما به عقب رفته و کشاورزان تا این تاریخ نتوانستهاند کشت گندم خود را انجام دهند ولی با توجه به آمارهای هواشناسی، انتظار زمستانی پرباران را داریم که بتواند کمبود باران را جبران کند.
وی ادامه داد: با این شرایط و با توجه به طول دوره رشد غلات، به کشاورزان توصیه میشود که در صورت امکان، محصولاتی را که طول رشد کوتاهتری دارند کاشت کنند نظیر حبوبات و گیاهان روغنی مثل کاملینا.
کارشناس حوزه کشاورزی تاکید داشت: کشاورزان قبل از شروع کاشت باید نوع محصول خود را با توجه به محصول کاشته شده سال قبل و اینکه متفاوت با آن باشد انتخاب کنند مثلاً اگر سال گذشته غلاتی مثل گندم و جو بوده سال زراعی جدید محصولی غیر از غلات کاشت کنند مثل حبوبات، گیاهان علوفهای و... که به آن تناوب گویند. در مرحله بعد انتخاب نوع بذر است که باید آن را با توجه به شرایط اقلیمی منطقه و سازگاری بذر با منطقه انتخاب گردد.
بازوند با بیان اینکه تهیه بستر مناسب برای زراعت دیم بسیار مهم است، توضیح داد: با توجه به قرار گرفتن کشور عزیزمان در کمربند گرم خشک که این منطقه در هر بهره صد ساله، سی سال از آن دچار تنش خشکی و خشکسالی میشود(این بهره سی ساله معمولاً به صورت هر چند سال یک بار اتفاق میافتد.) حال برای مدیریت این بهره سی ساله باید اقدامات مؤثری جهت حفظ خاک با درصد مواد عالی مناسب و رطوبت کافی خاک صورت گیرد که در اصطلاح به این روش کشاورزی حفاظتی گویند.
برای حفظ خاک با درصد مواد عالی و میکروارگانیسمهای مناسب، باید حداقل تردد در زمین زراعی و همچنین حداقل خاکورزی در زمین زراعی در طول پنج سال انجام گیرد تا هم جانوران ریز موجود در خاک که تولیدکنندگان مواد عالی خاک هستند جمعیت آنها زیاد شود،و هم نفوذپذیری خاک با کاهش تردد و سایر عوامل بیشتر شود تا خاک بتواند آب بیشتری از نزولات آسمانی در خود جای دهد همچنین از فرسایش و فقیر شدن خاک زمین زراعی جلوگیری شود.
وی ضمن سفارش به کشاورزان جهت انجام مرحله کاشت محصول در زمان مناسب، گفت: عقب افتادن تاریخ کاشت با توجه به طول دوره رشد گیاهان باعث کاهش عملکرد محصول میشود و جلو انداختن تاریخ کاشت نیز باعث یک سری خسارات از جمله خسارت سرما با توجه به رشد گیاهان میشود.
این کارشناس حوزه کشاورزی در خصوص مراحل کاشت و همچنین دستگاهها و ادوات کشاورزی که مورد استفاده کشاورزان شهرستان قرار میگیرند نیز بیان داشت: با توجه به اینکه کاشت غالب کشاورزان شهرستان رومشکان جو و گندم میباشد، معمولاً بستر کاشت را با گاوآهن سه خیش، شش خیش و گاوآهن پنجه غازی شخم زده و طبق مرسوم گذشته با کودپاش(در موارد اندک نیز به صورت سنتی و با دست) اقدام به بذر پاشی میکنند و سپس با گاوآهن قلمی یا پنجه غازی زمین را شخم و بذر را میپوشانند البته تعداد کثیری از کشاورزان بعد از شخم با گاوآهن سه خیش، بستر زمین را با گاوآهن پنجه غاری و دیسک زدن برای عملیات بذرپاشی آماده کرده و سپس با عمیقکار دیم اقدام به کشت غلات میکنند.
بازوند در ادامه به تغییرات آب و هوایی در این سالها و تأثیرات آن به روی کشاورزی اشاره نمود و خاطر نشان کرد: متاسفانه افزایش گازهای گلخانهای باعث تغییرات آب و هوایی در کل دنیا شده، استان ما هم با این تغییرات مواجه بوده است مانند سیل سال ۱۳۹۸ و خشکسالیهای پی در پی دهههای هشتاد و نود. بر اساس آمار و مطالعات دانشمندان، تغییرات آب و هوایی در این سالها بر روند کشاورزی تأثیرات منفی داشتهاند. در همین شهرستان این تغییرات تأثیرات مختلفی بر روی کشاورزی آن داشته از جمله بارها باعث تأخیر در بارش باران اول فصل کاشت(پاییز پله) در طی این سالها شده که همین امر باعث شد که فصل کاشت امسال دیرتر آغاز شود.
وی در خاتمه از کشاورزان شهرستان خواست تا برای حفظ خاک زمینهای زارعی خود و افزایش محصولات کشاورزی به سمت “کشاورزی حفاظتی” حرکت کنند و در تشریح این روش و استفاده از آن متذکر شد: در این روش، ابتدا باید حداقل خاکورزی انجام گیرد و با ادواتی که خاک را برنگرداند؛ دوم رعایت تناوب زراعی و جلوگیری از کشت هر ساله گندم و جو؛ سوم عدم چرا و آتشزنی کاه و کلش زمین زراعی و حفظ کاه کلش سال قبل به مقدار حداقل سی درصد؛ چهارم دقت در انجام بستر کاشت و رعایت اصول تغذیه زراعت گندم و جو با مشورت کارشناسان جهاد کشاورزی؛ پنجم استفاده از کارندهها جهت کاشت (میزان بذر مصرفی به مقدار صدوپنجاه تا صدوهفتاد کیلوگرم در هکتار) که استفاده از کارندهها سبب رعایت تراکم بذر در هکتار و عمق کاشت مناسب نیز میشود؛ ششم استفاده از بذر مالها که دو نوع میباشند(بذر مال شیمیایی و بیولوژیکی) که در این مورد استفاده از بذر مالهای بیولوژیک به مقدار یک لیتر برای صد کیلوگرم بذر توصیه میشود.
کاشت گندم و جو در زمان مناسب باعث افزایش تولید محصول میشود
احمد امرایی از کشاورزان شهرستان رومشکان اظهار داشت: هر ساله تقریبا در اواسط آبان ماه و با اولین بارش درست و حسابی که در زبان محلی به آن “پاییز پِلَه” میگویند کاشت گندم و جو در شهرستان آغاز میشود. متأسفانه امسال به دلیل عدم بارش مناسب در ماه آبان، زمان کاشت دیر تر آغاز شد.
وی با اشاره به اینکه کاشت گندم و جو در زمان مناسب باعث افزایش تولید محصول میشود، افزود: امسال و بعد از بارندگیهای مناسبی که در هفته دوم آذر ماه اتفاق افتاد و به قول معروف “پاییز پله” زده شد؛ با گذشت دو، سه روز پس از آن و با مساعد شدن هوا، تقریبا از اواسط آذر ماه فصل کاشت گندم و جو نیز در شهرستان آغاز شد.
این کشاورز رومشکانی بیان کرد: کشاورزی ما اغلب به صورت دیم است و به استثنای منطقه رماوند و همچنین زمینهایی که به واسطه چاههای عمیق به زیر کشت میروند در مابقی زمینهای کشاورزی سطح شهرستان، محصولاتی مثل گندم، جو و… به صورت دیم کشت، میشوند؛ به همین خاطر، اقدامات و کارهایی که در فصل کاشت انجام میگیرند نقش بسیار مهمی در افزایش تولید و کیفیت بهتر محصول دارند.
امرایی در ادامه گفت: در زمان کاشت، هر کشاورزی رومشکانی سعی میکند که زمینش را به خوبی با گاوآهن شخم بزند و بعد از آن نیز اگر زمین کلوخهای بزرگ زیادی داشته باشد با دیسک یا کلوخشکن(چیزل) آن را هموار و مناسب برای بذرپاشی میکند.
وی تأکید داشت: در انتخاب بذر هم همه سعی دارند که بذر مناسبی را انتخاب کنند، البته در خصوص بذر گندم آبی، باید گفت که با کمک کارشناسان و عوامل جهادکشاورزی در طول این سالها، بذرهای گندم مناسبی در سطح شهرستان توزیع شده و میشود ولی برای کاشت گندم دیم یا جو دیم، هر کشاورز از محصول سال گذشته خود یا دیگر کشاورزان استفاده میکند. البته بعضی از کشاورزان دیمکار بذر خود را بوجاری میکنند که اقدام بسیار خوبی است. برخی هم با وسایل دستی و به صورت سنتی بذر خود را پاک و تمیز میکنند تا برای کاشت به ویژه با دستگاه بذرپاش مناسب باشد.
این کشاورز با ذکر هزینههای بالایی که بایستی کشاورزان بابت استفاده از دستگاه بذرپاش به صاحب دستگاه پرداخت کنند، یادآور شد: هزینههای بالای استفاده از بذرپاش سبب شده که اغلب کشاورزان بذر خود را با دستگاه کودپاش یا گاهی با دست و به صورت سنتی کاشت کنند که علاوه بر افزایش میزان بذر مصرفی، باعث کاهش تولید در فصل برداشت نیز میشود.
امرایی یادآور شد: دستگاه کودپاش مخصوص پاشیدن کودهای شیمیایی است و استفاده از آن باعث میشود که میزان زیادی بذر مصرف شود و این علاوه بر اینکه هزینههای کاشت را بالا میبرد سبب میشود که در زمان برداشت محصولی با کیفیت پایینتر و با وزن کمتری تولید شود.
وی خاطرنشان کرد: قیمت بالای تراکتور و ادوات کشاورزی سبب شده که اکثر کشاورزان خودشان تراکتور نداشته باشند و هزینههای بالایی که باید بابت کار تراکتور در زمان کاشت پرداخت شود باعث میشود که قسمتی از اقدامات کاشت حذف شود مثلا بعد از شخم دیگر از کلوخشکن و دیسک استفاده نشود و مرحله بذرپاشی به صورت دستی یا به وسیله دستگاه بذرپاش انجام گیرد.
این کشاورز رومشکانی با گلایهمندی از حمایتهای ضعیف دولت از کشاورزان و تراکتورداران در شهرستان گفت: اگر دولت حمایت بیشتری از کشاورزان و تراکتورداران داشته باشد و به آنها سهمیه لاستیک، روغن و گازوئیل به قیمت مناسب بدهد و همچنین نمایندگیهای عرضهکننده قطعات و وسایل تراکتورها و اداوات کشاورزی در شهرستان باشد و وسایل را ارازانتر از بازار آزاد در اختیار تراکتورداران قرار دهد، اقدامات بزرگی صورت میگیرد که سبب پایین آمدن هزینههای کشاورزی میشود و در نتیجه کشاورزان به کارشان بیشتر رسیدگی میکنند که سبب افزایش محصول میشود.
انتهای خبر/
